Badania archeologiczne w Pabianicach – Rypułtowicach odbyły się w ramach projektu prowadzonego przez Towarzystwo pt. „Rypułtowice – wieś kapituły krakowskiej”. Projekt przebiegł do tej pory w dwóch etapach w 2019 i w 2020 roku. Badania odbyły się na podstawie wydanego przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Łodzi  pozwolenia (znak pisma WUOZ-ZA.5161.626.2019.MISP.AM z dnia 16 sierpnia 2019 r.).

Badania prowadziło w ramach swojej działalności statutowej Towarzystwo Miłośników Dziejów Pabianic, partnerem projektu zostało Muzeum Miasta Pabianic i firma geodezyjna GeoStar. Kierownikiem badań był mgr Michał Beda, z ramienia MMP w badaniach uczestniczyła mgr Sławomira Ruta. Ponadto w pracach uczestniczyli członkowie Towarzystwa, wolontariusze (mgr Aleksandra Ziarek – badania powierzchniowe), studenci Instytutu Archeologii w Łodzi (sezon 2020) oraz studentka Katedry Acheologii w Hradcu Kralovym (oba sezony). Łącznie w badaniach uczestniczyło ok 15 – 20 osób.

Badania rozpoczęły się zgodnie z uzyskanym pozwoleniem na przełomie sierpnia i września.

W pierwszej kolejności dzięki naszemu partnerowi firmie GeoStar wytyczyliśmy geodezyjnie dwie osie wykopy nr I i II. Wszystkie pomiary geodezyjne realizowane były w układzie współrzędnych PL-2000 strefa 6. Dzięki nim możliwe było możliwe dalsze już samodzielne wytyczenie siatki arowej na całej przestrzeni badawczej (Zał. 1). W pierwszym etapie przewidziano badania nieinwazyjne na całym obszarze (działki nr 136/1-136/3 i 136/5)  jak wspomniano wyżej wytyczono siatkę arową i w jej ramach przeprowadzono badania powierzchniowe. Badania te miały za zadanie potwierdzić nasze przypuszczenia dotyczące lokalizacji poszukiwanych budynków wsi, jak również zasięg badanego stanowiska AZP 68-51/22. W badaniach uczestniczyło ponad 10 osób. Po kolei przeszliśmy wszystkie ary. Materiał zabytkowy zbierany był w ramach każdego pojedynczego ara. Badania te wyraźnie potwierdziły nasze przypuszczenia co do położenia domniemanych chałup

Kolejną fazą I etapu były również wykopaliskowe badania sondażowe. W ramach tej fazy wytyczono dwa wykopy badawcze o wymiarach 5 x 10 metrów (łącznie w 2019 roku przebadano obszar 100 m2), które oznaczono kolejnymi liczbami rzymskimi I i II (Zał. 3). Według danych z najstarszej znanej mapy Pieniążka z 1796 roku i jej georeferencji w oprogramowaniu GIS w wykopach spodziewaliśmy się uchwycić budynki dawnej wsi. Następnie przystąpiono do zdjęcia warstwy ornej. Odhumusowanie odbywało się ręcznie w dwóch warstwach mechanicznych w obu wykopach badawczych. Po eksploracji humusu oba wykopy zostały doczyszczone. W trakcie trwania badań została wykonana dokumentacja rysunkowa. Kolejne poziomy badawcze oraz profile dokumentowane były rysunkowo w skali 1:20. Wykonywana była również dokumentacja fotograficzna. Wykonano również dokumentację fotograficzną z drona. Obiekty numerowane były kolejną liczbą (nr 1, 2, i.t.d), warstwy poza obiektowe dostawały kolejny numer, natomiast do warstwy w obiektach dodawano jeszcze numer obiektu ( 12.1, 12.2 i.t.d.).

Wykonano również dokumentację fotograficzną z drona. Obiekty numerowane były kolejną liczbą (nr 1, 2, i.t.d), warstwy poza obiektowe dostawały kolejny numer, natomiast do warstwy w obiektach dodawano jeszcze numer obiektu ( 12.1, 12.2 i.t.d.). Po wyeksplorowaniu obiektów i nawarstwień archeologicznych, oraz ich zadokumentowaniu wykopy zostały zasypane sprzętem mechanicznym.